Het gaat tegenwoordig om veel meer dan lezen, schrijven en rekenen.
Je kan dat ongeveer in deze kennisgebieden verdelen:
- Digitale basisvaardigheden Computer, smartphone, tablet, bestanden, apps, instellingen, wachtwoorden, updates, back-ups
- 2. Internetvaardigheden Zoeken, informatie beoordelen, bronnen herkennen, nepnieuws, phishing, scams en misleiding herkennen
- 3. Social media Wat deel je wel/niet, privacy-instellingen, groepsdruk, online reputatie, cyberpesten, influencers, algoritmen
- 4. AI-geletterdheid Wat AI is, wat ChatGPT e.d. kunnen, hallucinaties/fouten, broncontrole, privacy bij AI en verantwoord gebruik
- 5. Privacy Persoonsgegevens, foto’s, locatie, cookies, tracking, gezichtsherkenning, toestemming en digitale voetafdruk
- 6. Informatiebeveiliging Sterke wachtwoorden/passkeys, MFA, phishing, malware, veilig wifi-gebruik, accounts beveiligen en incidenten melden
- 7. Mediawijsheid Reclame herkennen, beïnvloeding, algoritmen, deepfakes, framing, commercieel belang en manipulatie
- 8. Geld & digitale economie Online betalen, abonnementen, in-app aankopen, fraude, crypto, influencers en financiële verleiding
- 9. Digitale rechten & plichten Auteursrecht, portretrecht, privacyrechten, online gedrag, aansprakelijkheid en melden van misbruik
- 10. Gezondheid & welzijn Schermgebruik, slaap, verslavingsmechanismen, sociale druk, gamen en de psychologische werking van apps
- 11. Sociale vaardigheden Online én offline communiceren, conflicten oplossen, grenzen aangeven, respect en empathie
- 12. Zelfredzaamheid Een probleem analyseren, informatie zoeken, hulp vragen, risico’s inschatten en beslissingen nemen. Denk hier bij aan: Kinderombudsman, de diverse hulplijnen, rechten van het kind. e.d.
Een kind hoeft niet alle technologie te kennen. Het moet vooral leren:
“Ik gebruik technologie, maar technologie bepaalt niet wie ik ben, wat ik denk en wat ik doe.”
Dat betekent bijvoorbeeld dat een kind moet begrijpen dat TikTok, Instagram, YouTube, games en AI niet neutraal zijn. Er zitten verdienmodellen, algoritmen, beïnvloeding en belangen achter. En daar zie ik een interessante verbinding met thema’s als privacy, informatiebeveiliging en verantwoordelijkheid.
Kunnen wij een soort “digitale algemene ontwikkeling” (curriculum) formuleren:
Wat zou ieder kind rond 12–14 jaar moeten kunnen? Ik kan:
- Mijn digitale accounts beveiligen.
- Herkennen wanneer iemand mij probeert te misleiden.
- Beoordelen of informatie betrouwbaar is.
- Uitleggen wat persoonsgegevens zijn.
- Bepalen welke informatie ik online deel.
- Mijn privacy-instellingen controleren en begrijp die ook.
- Begrijpen waarom men alles van mij weet. Wat doet een algoritme?
- Herkennen wanneer reclame of een influencer mij probeert te beïnvloeden.
- Uitleggen wat AI wel en niet betrouwbaar kan.
- Controleren waar Ai informatie vandaan komt. Wat de bron is.
- Een phishing bericht herkennen.
- Weten wat ik moet doen als mijn account wordt gehackt.
- Weten waar ik hulp kan vragen (technisch, cyber, persoonlijk, i.g.v. nood).
- Begrijpen dat iets wat ik online plaats niet zomaar verdwijnt;.
- Nadenken over de gevolgen voordat ik klik, deel, betaal of publiceer.
En misschien nog belangrijker: leren denken in risico’s
Niet alleen: “Hoe gebruik ik Instagram?” maar: “Wat gebeurt er als ik dit doe?”
Niet alleen: “Hoe gebruik ik AI?” maar: “Welke informatie geef ik AI en kan ik het antwoord vertrouwen?”
Niet alleen: “Hoe maak ik een account?” maar: “Hoe zorg ik dat mijn account en gegevens veilig blijven?”
Het is in feite een overgang van digitale vaardigheid naar digitale volwassenheid. Juist daar komen IT, social media, privacy, security, AI, mediawijsheid, ethiek en verantwoordelijkheid bij elkaar.
Wie gaat het initiatief nemen of uitwerken om te komen tot een concreet leerplan “Digitale Basisvaardigheden 4–18 jaar”, met per leeftijd (4–6, 7–9, 10–12, 13–15 en 16–18) wat een kind zou moeten kennen, kunnen en begrijpen.
Een bijdrage vanuit
