Hoe staat Nederland ervoor met mensen die hun vak echt beheersen, inclusief praktische ervaring, oordeel en verantwoordelijkheid, dan kan de conclusie zijn: Nederland heeft nog steeds veel vakmanschap, maar het staat onder druk. Het grootste probleem is niet dat Nederlanders dommer worden, maar dat vakkennis steeds minder vanzelfsprekend wordt overgedragen en soms wordt vervangen door procedures, diploma’s, systemen en algemene competenties.
Daar zijn interessante aanwijzingen voor.
1. Het tekort aan vakmensen is inmiddels structureel
In het eerste kwartaal van 2026 was voor 87 van de 93 door UWV onderzochte beroepsgroepen sprake van een krappe of zeer krappe arbeidsmarkt. Vooral techniek en zorg springen eruit. Dat is méér dan een tijdelijk personeelstekort. Vergrijzing betekent bovendien dat veel ervaren vakmensen verdwijnen en vervangen moeten worden. UWV verwacht dat de arbeidsmarkt ook de komende jaren met dit probleem blijft kampen.
2. Er is een merkwaardige tegenstelling Nederland zegt enerzijds: “We hebben vakmensen hard nodig.” Maar anderzijds blijkt uit onderzoek dat werkgevers juist bij personeelstekorten hun eisen voor vakkennis, ervaring en diploma’s laten vallen.
UWV onderzocht ruim 2.300 werkgevers. Van werkgevers die functie-eisen loslaten, laat 54% de gewenste vakkennis vallen en 56% de gewenste werkervaring. Vervolgens moet de vakkennis vaak op de werkvloer worden aangeleerd.
Dat is volgens mij een heel belangrijk signaal. Want: een vak leren is iets anders dan iemand instrueren hoe hij een taak moet uitvoeren.
3. Vakmanschap is méér dan een diploma, en zeker niet met alleen een certificaat. Daar zit naar mijn mening de kern. Een goede vakman heeft: kennis → ervaring → vaardigheid → inzicht → oordeel → verantwoordelijkheid.
Een diploma bewijst vooral dat iemand een bepaald onderwijsprogramma succesvol heeft doorlopen. Vakmanschap ontstaat vervolgens door jarenlang daadwerkelijk het vak uit te oefenen, fouten te herkennen, situaties te beoordelen en kennis van ervaren collega’s over te nemen. Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) onderkent dat ook expliciet: praktijkleren is juist belangrijk om context specifieke vaardigheden en vak inhoud te ontwikkelen.
4. Het mbo krijgt daardoor een veel belangrijkere positie
De overheid zegt inmiddels expliciet dat er meer opgeleide vakmensen nodig zijn en noemt mbo-opgeleiden essentieel. En in juni 2026 is de Wet verbetering aansluiting beroepsonderwijs-arbeidsmarkt aangenomen, juist om onderwijs flexibeler te laten aansluiten op de praktijk en mensen met relevante werkervaring beter te benutten.
Dat vind ik een goede ontwikkeling.
Maar ik zou daar één waarschuwing aan toevoegen: We moeten niet alleen méér mensen opleiden. We moeten betere vakmensen opleiden. Dat is iets anders. “Vakmanschap is meesterschap” gaat eigenlijk over iets wat in onze huidige organisatiecultuur gemakkelijk verloren raakt.`
We zijn steeds beter geworden in:
- Processen beschrijven.
- Protocollen maken.
- Compliance aantonen.
- Certificaten halen.
- Dashboards maken.
- KPI’s meten.
- Functies beschrijven.
- Systemen implementeren.
Maar daarmee heb je nog geen vakmanschap. Een organisatie kan bijvoorbeeld volledig AVG-compliant lijken en toch weinig privacy vakmanschap hebben.
Hetzelfde geldt voor informatiebeveiliging. Je kunt ISO 27001 hebben, policies hebben, risico’s registreren en awareness-trainingen geven — en tóch kan de medewerker die dagelijks met de informatie werkt onvoldoende begrijpen waarom hij bepaalde dingen moet doen.
Wat nodig is: “Zorg dat je weet wat je niet weet.” Dat is wat mij betreft óók een vorm van meesterschap.
Een echte vakman weet namelijk niet alleen wat hij weet, maar vooral ook waar zijn kennis ophoudt en wanneer hij iemand met meer expertise moet inschakelen.
Mijn beoordeling van Nederland (na een globaal onderzoek)
| Aspect | Mijn beoordeling |
| Beschikbaarheid vakmensen | 🔴 onder druk |
| Praktische vakkennis | 🟠 kwetsbaar |
| Overdracht ervaring | 🟠 onvoldoende vanzelfsprekend |
| Waardering vakmanschap | 🟠 verbetert, maar nog ondergeschikt aan theoretische status |
| Mbo/praktijkleren | 🟢 belangrijke verbetering |
| Leven-lang-leren | 🟠 noodzakelijker dan ooit |
| Meesterschap in organisaties | 🟠 sterk afhankelijk van sector en organisatie |
| Toekomst | 🔴 zonder betere kennisoverdracht een serieus probleem |
En misschien is dit wel de belangrijkste ontwikkeling: AI kan straks veel kennis beschikbaar maken. Daardoor wordt het onderscheid tussen kennis hebben en een vak beheersen juist groter. Een AI kan bijvoorbeeld uitstekend uitleggen hoe je een privacyvraagstuk moet aanpakken. Maar de ervaren privacyprofessional weet wanneer het antwoord van de AI niet klopt, onvolledig is of juridisch/organisatorisch niet toepasbaar is.
Dat is vakmanschap. En daarom denk ik dat “vakkennis en vakmanschap is meesterschap” juist in het AI-tijdperk weer een bijzonder actuele uitspraak wordt.